قنات (کاریز)اختراع ایرانیان

قنات (کاریز)اختراع ایرانیان

سابقه حفر قنات سابقه ای بیش از 2500 سال در ایران دارد که قدیمی ترین اقوام ایرانی در تهیه آب از روزگار باستان از این طریق استفاده می کردند وایرانیان را مبتکر آن می دانند. 

جهت احداث قنات در در پای کوهها ویا در دامنه های باشیب مناسب چاهی به قطر یک الی دو متر وعمق بیش از 150 متر به نام مادر چاه حفر می کردند (عمق مادر چاه  یکی ازقناتها دردر گناباد حدود 350 متر است)سپس در مسیری که به سوی کشتزارها یا روستای مورد نظر ختم   می شد. چاههای متوالی در امتداد هم با فاصله های تقریبا مساوی توسط کارشناسان متخصص مسائل قنات که مقنی نامیده می شدندحفر می گردید.خاک این چاههارا در گرداگرد ودهانه چاه می ریختند وشکل مخروطی ایجاد می شد که بی شباهت به دهانه های قلل آتشفشانی نبود تاآب باران به درون چاه نریزد عمق چاهها از مادر چاه تا مظهر قنات به تناسب شیب زمین کم شده تا جایی که در مظهر قنات این ارتفاع به صفر می رسید ..   

 این چاهها از زیر زمین به یکدیگر متصل وآب در این مجرا (کانال قنات)از مادر چاه جریان می یافت .

حفر این چاهها جهت تسهیلاتی برای مقنیان به هنگام لایروبی قنوات بود .                      

تشخیص احداث محل مادر چاه وحفر آن با توجه به امکانات محدود ووسایل سنتی آن زمان وعدم وجود اکسیژن ونور  کافی در اعماق زیاد انسان امروزی را به تفکر وامی دارد که عقل ودرایت و ابتکار ایرانی باهوش چگونه توانسته است براین مشکلات فائق آیدو نیاز خود را برطرف نماید.

 

- روش تعیین مادر چاه :

تعیین دقیق محل حفر مادر چاه یکی از حساس ترین مراحل حفر قنات بود چرا که اولین اشتباه باعث به هدر رفتن وقت سرمایه با توجه به امکانات اولیه آن زمان بود. روش کار به این صورت بود  که شخصی

 با تجربه و خبره محل را از نظر وضع پوشش گیاهی و مراتع برسی و محلی که در آن بوته  خار فراوان تر بود را   محل حفر مادر چاه را تعیین می کرد.

لازم به ذکر است بوته خار با توجه به ریشه عمیق آن بهترین وسیله بود.

   

 2- روش حفر چاه :

 برای اینکه ارتفاع زیاد باعث ایجاد مشکلی ازقبیل  کندن طناب چاه نشود روش کار به این صورت بود که چاه در عمق  مثلا20یا30 متردر یک بدنه بیشتر خاکبرداری می شد و اطاقکی با ارتفاع حدود 5/1 متر   را ایجاد می کرد ند وبه آن مرد خانه  می گفتند و چرخ چاه در آن قرار می گرفت. کمک مقنی   دوم خاک را با لا  می کشید  و زمانی  که سطل خاک به ایستگاه می رسید آن را به قلاب طناب ایستگاه بالایی وصل می کرد و کمک مقنی  بعدی آنرا بالامی کشید تا خاک به سطح زمین می رسید.

 

 3- روش وصل مادر چاه به چاه بعدی:

 در زیر زمین  پس از اینکه مادر چاه به آب رسید  و کار حفاری در داخل آب به اتمام می رسید وصل مادر چاه به چاه بعد در زیر زمین بود . روش کار به این صورت بود که در قسمت کف چاه اول و دوم چراغی روشن قرار می گرفت و دو مقنی از کف دو چاه با توجه به چراغ روشن پشت سرشان در جهت یکدیگر حفاری می کردند و هر چند مدتی چراغ پشت سر شان را بعنوان  نقطه شروع در نظز گرفته تا از مسیر منحرف  نشود.چراغ راهنمای مسیر راست شیب لازم برای مقنی  بود.

 

 4- روش لوله گذاری :

مسیر حفر شده برای اینکه چاه ریزش نکند لوله های بیضی  شکل از جنس سفال را در مسیر

 قرار می دادند و جهت جلوگیری از نفوذ آب باران به داخل چاه و عدم ریزش    آن درب چاه را بسته و خاکهایی که از حفر چاه بیرون می آید در اطراف آن بصورت مدور می ریختند که بی شباهت به قله کوچک آتشفشانی نبود.

  5-مسئله روشنایی و تامین اکسیژن برای مقنی :

 برای اینکار از چراغهای مخصوصی که دارای دو مخزن بود استفاده می شد .

در مخزن بالایی آب ودر مخزن دوم سنگ کارپیت قرار می دادند وپیچ تنظیم آب را

بسته وکمی باز می کردند وآب قطره قطره بر روی کارپیت می ریخت وسپس گاز

متصاعد شده از مجرای وسط بالا می آمد وروشن می شد .

لازم به ذکر است که خاصیت کارپیت اینست که اکسیژن لازم برای مقنی را فراهم

 می کرد وگاز کربنیک مصرفی خود را از بازدم مقنی می گرفت .

6- پایاب :

 مظهر قنات ( قسمت خروجی آب اززمین ) معمولا در پایین شهر یاروستا قرار داشت

کانال زیرزمینی قنات در قسمتی از مسیر خود از شهر یاروستا می گذشت ودر محلهایی

سراشیبی هایی پلکانی درست می کردند که به محل آب برسند ودر اتاقکی که  حدود 3*4

 متر ایجاد می کردند جهت برداشتن آب یا شستشو استفاده می کردند  

/ 0 نظر / 16 بازدید