((چگونه می‌توان یک آزمون جغرافیایی خوب طراحی کرد))

به نام خدا

 

همکار محترم درس جغرافیا با عرض سلام و خدا قوت قبل از طرح سؤالات امتحانی توجه شما را به نکاتی بسیار مهم جلب می نماییم :

 

 

      ((چگونه می‌توان یک آزمون جغرافیایی خوب طراحی کرد))

 

از مهمترین ودر عین حال پیچیده‌ترین ارکان نظام تعلیم وتربیت،ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان و دانش‌آموزان است واز آنجا که هدف آموزش وپرورش ایجاد تغییرات مطلوب در رفتار فراگیران است ،هدف آزمون اندازه گیری  وسنجش و کمی سازی این تغییرات است، آزمون ‌ها تنها یکی از وسایل اندازه گیری است.

 

 

     v       یک آزمون جغرافیایی خوب چیست ؟

یک آزمون خوب جغرافیا، آزمونی است که شما را در راستای رسیدن به اهداف متنوع شناختی،مهارتی ونگرشی در حوزه علم جغرافیا ( جغرافیا علمی برای زندگی) یاری دهد ، یک آزمون خوب باید شامل نمونه جامعی از محتوا بوده وهدف‌های اساسی درس را بسنجد.برای تهیه آزمون مناسب می‌توان از جدول مشخصات استفاده نمود. جدول مشخصات به عنوان پیش‌نویس امتحان براساس هدف‌های عملی تدریس ومحتوای درس ومطالبی که باید در امتحان پوشانده شود،تنظیم می‌گردد. تهیه این جدول نشان می‌دهد که کدام هدف با کدام قسمت محتوا ارتباط دارد.

 

 

     v       چگونه می توانیم یک آزمون جغرافیای خوب بسازیم ؟

اغلب آزمون‌های کلاسی با یکی از اهداف زیر طراحی می‌شوند:

      ×        اظهار نظر درخصوص ارتقا ءبه کلاس بالاتر.

      ×        تعیین میزان دستیابی هردانش آموز به اهداف آموزشی.

      ×        تشخیص مشکلات دانش آموزان ورفع مشکل آنها.

      ×        تصمیم در خصوص بهسازی فرایند آموزش.

هرنوع وسیله اندازه گیری به هرمنظوری که تهیه می‌شود باید ویژگی هایی را دارا باشد تا آن وسیله برای منظوری که ساخته شده است مفید باشد. برای دست یافتن به یک ارزشیابی قابل اعتماد ودقیق باید اندازه گیری دقیق وقابل اعتماد انجام داد،همچنین هنگامی یک اندازه گیری درست خواهد بود که وسایل مورد استفاده دقیق وقابل اعتماد باشد.

 

 

     v       چگونه می توان روایی آزمون را افزایش داد؟ یک امتحان خوب باید شامل نمونه جامعی از محتوا بوده وهدف های اساسی درس را بسنج بنابر این باید تلاش کرد برگه آزمون چکیده جامعی ازاهداف کتاب باشد.

 

 

 

     v       تعیین اهمیت نسبی مطالب وهدف ها :

برای تعیین تعداد سئوال هایی که مربوط به هرموضوع درسی می‌باشد باید به میزان اهمیتی که درکلاس به آن داده می‌شود،توجه کردوتعداد سئوال های مربوط به هدف رابراساس اهمیتی که معلم با توجه به سطح توانایی دانش آموزان خودبرای آن هدف قائل است در نظر گرفت .انتخاب تعداد سئوالات یک آزمون وانتخاب سئوالات ه بخش را می توان از زمان صرف شده برای هر فصل کتاب در جریان تدریس نیز انجام داد.

 

     v       تعیین نوع یا انواع سئوال های آزمون :

تعیین نوع یا انواع سئوال که درامتحان استفاده می‌شود بستگی به هدف مورد سنجش ،محتوای امتحان ومهارت معلم در تهیه آنها دارد.بهتر است پرسش‌های عینی ازاهداف سطوح پایین حیطه شناختی یعنی دانش انتخاب شوند وپرسش‌های انشایی شامل سطوح بالاتر حیطه شناختی باشد.

 

 

       v       تعیین تعداد کل سئوال های آزمون :

طراح سوال در تعیین تعداد سئوال های آزمون باید به 2 مسئله توجه نماید:

الف) نوع سئوال های آزمون                   ب) مدت آزمون

حجم آزمون بستگی به حجم مطالب درسی وهدف هایی دارد که باید در آن آزمون، اندازه گیری شود.توصیه می شود پرسش های یک آزمون(عینی-انشایی)بیش از30مورد نباشد.

 

 

       v       مدت وطول آزمون :

مدت زمانی راکه لازم است برای پاسخ به سئوات های امتحانی در نظر گرفت به عوامل زیر بستگی دارد:

1- نوع سئوال: برای پاسخ دادن به سئوال های کوته پاسخ که امتحان شونده در ان ناچار است پاسخ را با خط خودش بنویسد از سئوال درست،نادرست یا چندگزینه‌ای وقت بیشتری لازم دارد. مثال:  

 

                                   ((تعریف جغرافیا را بنویسید ))

 

2-سطح سنی وتحصیلی فراگیران

3-سطح توانایی فراگیران: دانش‌آموزانی که از استعداد زیادتری برخوردارهستند نسبت به دانش آموزان کم استعدادتر نه فقط مهارت خواندن ونوشتن آنان پرورش بیشتری یافته است بلکه به طور کلی قدرت تصمیم گیری بهتر  ونیز مهارت بیشتری در حل مسئله دارند،بنابراین در سرعت نوشتن نیز با هم تفاوت دارند.

4-طول سئوال وپیچیدگی آن: اگر سئوال های آزمون نیاز به تفکر،جدول بندی،ترسیم داشته باشد لازم است برای امتحان وقت اضافی در نظر گرفته شود. مثال :

نیمرخ منحنی میزان مقابل را در امتدارد خط XY  ترسیم نمایید                                     

فاصله تراز 10متر  ، کمترین ارتفاع 100متر

                                                                                         y                                      X

 

5- نوع هدف : سئوالهایی که در سطوح دانش مطرح می‌شود وهدف آن سنجش میزان دانش است نسبت به سئوال هایی که قدرت تفکر دانش آموز را مورد سنجش قرار می دهد به زمان کمتری نیاز دارد وبا توجه به محدودیت زمان می توان برحجم این گونه سئوال ها افزود اما در سطوح بالاتر باید از تعداد سئوال ها  کاسته شود تادر زمان مورد نظر بتوان آنهارا مورد سنجش قرار داد.

 

6- مقدار محاسبات یا تفکر کمی مورد نیاز : تحقیقات نشان می دهد که اکثر دانش آموزان در آزمون های کمی وعددی ،آهسته تر از زمانی که با مواد کلامی سر وکار دارند، کار می‌کنند.بنابر این اگر پاسخ دادن به سئوال ها نیاز به محاسبات عددی دارد وقت لازم برای آن باید بیش از زمانی باشد که به سئوال های کلامی اختصاص داده می شود. چون عامل زمان تقریباً محدود است هرچه عامل فوق افزایش پیدا کند از تعداد سئوال ها کاسته خواهد شد.  مثال:

درنقشه‌ای با مقیاس 200000 : 1 اندازه یک پل برروی رودخانه‌ای 3سانتی متر است مسافت پل رامحاسبه نمایید.

 

     v       تعیین سطح دشواری سئوال های آزمون :

آخرین تصمیمی که با ید در مراحل طرح ریزی مقدمات آزمون درنظر گرفته شود مربوط به سطح دشواری مطلوب سئوال هاست باید توجه داشت که مفهوم درجه دشواری ازلحاظ انواع مختلف آزمون ها مانند آزمون های انشایی، کوته پاسخ ویاعینی معانی مختلف دارد. یک سئوال انشایی زمانی دارای سطح دشواری مناسب است که همه افراد کلاس با توجه به آگاهی خود بتوانند به نحوی به آن سئوال پاسخ دهند وسئوال مزبور بتواند واکنش ها وپاسخ های دانش آموزان رااز نظر کامل بودن ،اندیشیدن وکیفیت سازمان دادن افکار مختلف ومتنوع مورد سنجش قراردهد.

در تهیه سئوال های آزمون بیش از توجه به سطح دشواری باید  دونکته ی زیر را مد نظر داشت :

الف) سئوال ها باید بتوانند برای محتوا وهدف‌ها پوشش خوبی فراهم آورند.

ب)هرسئوال باید دارای آن چنان قدرت تشخیص ونیروی تمیز باشد که شاگردان قوی تر بیشتر از سایر شاگردان به آن پاسخ  درست بدهند.

 

 

     v       راهنمایی لازم به هنگام نوشتن سئوال های یک آزمون :

 

برای پرهیز از مشکلات در نوشتن سئوال های آزمون به راهنمایی های زیر توجه کنید :

      ü         سطح مناسبی از دشواری رابرای دانش آموزان در نظر بگیرید.

      ü        بیان ساده ،مختصر، مفید وروشن داشته باشید.

   ü   اطلاعات بی ربط ودانش جزئی رامورد پرسش قرار ندهید ( سئوال از روایی ظاهری وروایی محتوا برخوردار باشد.

      ü        از به کار بردن لغات واصطلاحاتی که باعث شود دانش آموز جواب سئوال را حدس بزند پرهیز کنید.

      ü        از طرح سئوال های کلیشه‌ای ویکنواخت دوری کنید.

 

 

     v       راهکارهای پیشنهادی قبل از طراحی آزمون :

   ¨    در طراحی آرمون بایستی ویژگی های دانش آموزان مد نظر باشد وتعداد سئوال ونوع آن با توجه به ویژگی دانش آموزان در نظر گرفته شود

      ¨        در طراحی آزمون به بارم بندی وبودجه بندی کتاب توجه شود.

      ¨        هدف آزمون مشخص شود وبا توجه به هدف ،نوع آزمون (مسابقه- پیشرفت تحصیلی) تعیین گردد.

   ¨    اهداف آموزشی به خوبی انتخاب شود تا بتوان سئوال هایی منطبق بر آن تهیه نمود وبه این ترتیب به روایی آزمون کمک نمود.

      ¨        طبقات حیطه شناختی  مورد انتظار در سئوالات مشخص گردد.

   ¨    براساس سطوح شناختی تعیین شده در جدول از انواع سئوال های باز پاسخ وبسته پاسخ  استفاده گردد تا با افزایش تعداد سئوالات اهداف بیشتری تخت پوشش قرار گیرد.

      ¨        بارم بندی با توجه به سطوح حیطه شناختی وارزش واقعی سئوال تعیین شود.

 

 

 

 

 

 

     v        راهکارهای پیشنهادی به هنگام نوشتن سئوال های آزمون:

 

       ·سئوال وجواب از نظر علمی ،آیین نگارش، زمان پاسخگویی ،بارم و…باز بینی شود.

       ·در سئوال هایی که هدف ارزشیابی از میزان فهم دانش آموز است ونه دقت محاسباتی از اعداد ساده استفاده شود.

       · صورت سئوال ها از نظر نگارش وعلائم نگارشی واضح ومشخص باشد

       ·سئوال تا حدامکان مختصر،ساده ،روشن وسلیس باشد.

   ·در طرح سئوال در سطوح بالای شناختی ،نباید سئوال کلمه به کلمه از روی متن درس نوشته شود تا فرد بتواند دانش خودرا در موقعیت جدید بکار گیرد.

   ·سئوال هایی که جواب کوتاه ( بله،خیرو…) دارند با کلماتی مانند چرا وچگونه تکمیل شود ودر سئوال های چند گزینه‌ای علت انتخاب گزینه خوایته شود.

       ·هنگام به کاربردن واژه هایی مثل ((مقایسه کنید)) ملاک پاسخگویی مشخص گردد.

       ·سئوال های طرح شده به گونه ای باشد که بین متخصصین در پاسخگویی اختلافی نباشد

       ·طول متن سئوال با پاسخ متناسب باشد یه طوری که متن سئوال خیلی طولانی وپاسخ آن دو کلمه نباشد.

   ·در صورت امکان از به کار بردن واژه های چه کسی ، چه وقت،کجا و…خوداری شده ودر عوض از کلماتی مانند چرا،چگونه وبه چه دلیل استفاده گردد.

       ·عبارتی از سئوال ،راهنمای پاسخ صحیح برای همان سئوال یا دیگر سئوال ها نباشد.

       ·درطرح سئوال از یه کار بردن کلمات منفی پرهیز شود.

       ·محدوده‌ی پاسخ‌گویی برای هر سئوال مشخص گردد.

       ·بارم هرسئوال بر اساس ارزش وسطح آن (سطوح حیطه شناختی) مشخص گردد.

       ·سعی گردد ازتصویرخوانی (کار بر روی نقشه) استفاده بیشتری بعمل آید.

 

جهت مطالعه بیشتر ونمونه سئوالات در دروس مختلف به کتاب راهکارهای اساسی آزمون سازینوشته کارشناسان سنجش وارزشیابی مراجعه گردد.

 

                                                                       

دبیرخانه کشوری راهبری درس جغرافیا

 

 

 

 

 

 

                             


/ 0 نظر / 39 بازدید