جزایر ایران عزیز

 

هرمزگان

مرکز استان :

بندرعباس

جزایرمهم:مقدمه

1 - جزیره لارک

2 - جزیره هرمز:

3 - جزیره قشم:

4 - جزیره هنگام:

5 - جزیره کیش:

6 - جزیره لاوان

7 - جزیره خارک:

8 - جزایر سه‌گانه:ابوموسی.تنب بزرگ.تنب کوچک

جزیره هندورابی9

جزیره شتور10

مقدمه

تمام جزایر خلیج فارس از نظر وضع طبیعی و شرایط دریایی و جوی و سایر ملاحظات با هم یکسان نیستند و طبعاً همگی یک نوع سرنوشت نداشته‌اند. صحیح است که عده‌ای از این جزایر از لحاظ ثروت خداداد یا از نظر موقعیت سوق الجیشی یا به هر دو علت مورد توجه و مطمع نظر مهاجمین مختلف بوده، و حکومت‌های وقت ایران یا شاهزاده‌ها و امرای ساحلی و همهٔ مقامات یا کسانی که قدرت آنها ناشی از قدرت دولت ایران بوده در همه حال با این نوع اقتشاش ها و تهاجم مبارزه کرده و دست آنها را از تجاوز به این مناطق دور از مرکز کوتاه کرده‌اند

1 - جزیره لارک

جزیره لارَک یکی از جزیره‌های ایران در خلیج فارس و جزئی از استان هرمزگان است.

جزیره لارک با ۷/۴۸ کیلو متر مربع مساحت، در فاصله ۱۸ مایل دریایی از مرکز استان شهر بندرعباس و ۶ مایل دریایی از شهر قشم و در جنوب شرقی این شهر، در تنگه هرمز قراردارد این جزیره از کوههای آتشفشانی مخروطی شکل تشکیل شده‌است. بلندترین نقطه آن ۱۳۸ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و بزرگ‌ترین قطر آن ۶/۱۰ کیلومتر می‌باشد. در این جزیره فعالیت کشاورزی وجود ندارد و تنها فعالیت اقتصادی اکثر اهالی جزیره لارک صید و غواصی است. آب آشامیدنی مردم این جزیره بیشتر از طریق بندرعباس به آن حمل می‌شود و همچنین آب برکه‌ها و چاههای ان مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۱]

جمعیت موجود در این جزیره در حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ خانوار برآورد شده‌است. گویش بومی مردم لارک گویشی از زبان‌های فارسی‌تبار به نام کُمزاری است. این گویش در جزیرهٔ مُسَندَم عمان نیز رواج دارد. گویش کمزاری لارک تحت تأثیر فارسی معیار رو به فراموشی است.[۲]

2 - جزیره هرمز

2 - جزیره هرمز در شمال جزیره لارک واقع شده است. این جزیره تقریبا به شکل بیضی است. قطر اول آن 5/7 و قطر اصغرش 5/5 کیلومتر طول دارد. محیط آن حدود شش هزار متر است. در اطراف جزیره جلگه‌های کوچک و همواری وجود دارد. هر چند این جزیره وسعت زیادی ندارد، ولی به سبب اینکه در مدخل خلیج‌فارس قرار گرفته موقعیتش از نظر نظامی و بازرگانی مهم و حساس است.

این جزیره سابقا «زرون» نام داشته که معرب آن «جرون» است و هرمز نام بندر بسیار معتبری نزدیک مصب رود میناب (میناب فعلی) بوده است. هرمز قدیم که در اوایل عهد مغول یکی از مراکز معتبر تجارت بین سواحل ایران و عربستان و هندوستان بود، از خود سلسله ملوک و امرایی داشت که باج‌گذار امرای فارس و کرمان بودند.

پس از ضعف اتابکان فارس در اواخر قرن هشتم هجری، امیر تیمور شهرهای ساحلی نزدیک به هرمز را مورد تاخت و تاز خود قرار داد و هفت قلعه را در آنجا تصرف کرد. اسامی این هفت‌قلعه را شرف‌الدین علی یزدی چنین ذکر کرده است: قلعه مینار، در هرمز کهنه، قلعه تنگ زندان، قلعه کشکک، حصار شامل قلعه منوجان، قلعه ترزک و قلعه تازیان.

در نتیجه محافظین قلعه‌های نام برده به اتفاق امیر هرمز که یارای پایداری را در خود نمی‌دید و با عده‌ای از ساکنان شهر، ابتدا به جزیره قشم و سپس به جزیره جرون (هرمز فعلی) رهسپار شدند. از این زمان به بعد هرمز قدیم رو به ویرانی نهاد و به تدریج متروک شد و به جای آن جزیره‌ جرون دارای اهمیت و اعتبار گردید و رفته‌رفته جای هرمز قدیم را گرفت. به طوری که امرای آن نه تنها شوکت و قدرت سابق خود را به دست آوردند، بلکه بر اغلب نواحی خلیج فارس، از جمله عمان و مسقط و بحرین، استیلا یافتند.

این وضع تا دو قرن؛ یعنی تا استیلای دریانوردان پرتغالی بر این نواحی، دوام داشت و بعد از آن هم تا سال 1031 هجری قمری که هرمز به تصرف شاه‌عباس اول درآمد و خراب شد، از اهمیت و اعتبار گذشته برخوردار بود. بیشتر سیاحانی که در دوران صفویه به ایران مسافرت کرده‌اند هرمز را دیده‌اند و در سفرنامه‌های خود به تفصیل از آبادی و رونق تجارت آن سخن به میان آورده‌اند.

آثار شهر قدیمی هرمز از زمان اردشیر و خرابه‌های ابنیه و قلعه پرتغالی‌ها درشمال جزیره قرار دارد. هنگامی که مسلمین به ایران حمله کردند، ایرانیانی که پیرو دین زرتشت بودند و به سوی هندوستان مهاجرت می‌کردند، حدود یک سال و نیم در جزیره اقامت داشتند و به احتمال زیاد آثاری هم در این مدت از خود باقی گذاشته‌‌اند.

غیر از خرابه‌های قلعه پرتغالی‌ها آثار دیگر هرمز عبارتند از: برج گلک، قصر بی‌بی‌گل، قصر صورت، مکتب‌خانه، خانه زعفرانی، برج تیرانداز، برج ناقوس، زیارت خضر و الیاس، الواح مقابر

3 - جزیره قشم:

جزیره قشم بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین جزیره خلیج‌فارس است. طول آن 115 کیلومتر و عرضش از 10 تا 35 کیلومتر است. جزیره‌ای است کوهستانی که بلندترین نقطه آن «کیش کوه» نام دارد و دارای 450 متر ارتفاع است.

این جزیره متجاوز از 40 آبادی دارد که مهم‌ترین آنها جزیره قشم است که مرکز جزیره نیز هست. آبادی‌های معروف دیگر آن عبارتند از: باسعیدو، درگهان، لافت، دیرستان.

جزیره قشم در ایران قبل از اسلام «برخت» و «ابرکافان» (ابرکاوان) نام داشته است و حتی اسم برخت تا اوایل استیلای پرتغالی‌ها متداول بوده است. اسم دیگر این جزیره به مناسبت زمانی طولانی‌اش در قرون اول اسلامی «طویله» بوده است. اسامی قدیمی این جزیره با گذشت زمان فراموش شده است. در دوران بعد گاهی به مناسبت بندر لافت که در شمال جزیره قرار دارد «جزیره لافت» و گاهی هم به اسم بندر قشم، «جزیره قشم» خوانده شده است. بنای «مسجد برخ» را که در آبادی کوسه واقع شده است به احتمال زیاد به دوران خلیفه دوم نسبت می‌دهند. ای‌بسا محل این مسجد سابقا آتشکده بوده است. به استناد مندرجات صفحه 761 کتاب آثار شهرهای باستانی سواحل جزایر خلیج‌فارس، تالیف احمد اقتداری، در زمان حمله مغول گروهی از مردم به سرپرستی شخصی به نام توران به این جزیره آمدند. وی خود را توران‌شاه نامید و در آبادی توریان سکنا گزید.

این جزیره از قرن 17 تا 19 میلادی بارها میان پرتغالی‌ها، انگلیس‌ها، ایرانی‌ها و عرب‌ها دست به دست می‌گشته است. انگلیس‌ها در قرن نوزدهم میلادی چندین پایگاه دریایی در بنادر قشم و باسعیدو بنا کردند لیکن، به علت گرمای شدید تابستان، آنها متروک شدند. آثار تاریخی به جا مانده در قشم عبارتند از: قلعه قشم که یادگار دوران تسلط پرتغالی‌ها است، آثار شهر لافت، آثار سدهای آب‌رسانی و منابع ذخیره در جزیره، آثار قریه توریان و زیارتگاه بی‌بی مریم. نام جزیره قشم را «کشم» هم ضبط کرده‌اند

4 - جزیره هنگام:

جزیره هنگام یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است. جزیره هنگام با آبادی‌های کوچک، با وسعت حدود ۵۰ کیلومتر مربع در جنوب جزیرهٔ قشم واقع شده و دارای معادن نمک و خاک و سرب است. این جزیره ۶/۳۳ کیلومتر مربع مساحت دارد و به شکل مخروط ناقصی است که در کرانه‌های جنوبی جزیره قشم واقع شده‌است. فاصله آن تا بندرعباس حدود ۴۳ مایل دریایی و تا شهر قشم حدود ۲۹ مایل دریایی میباشد. این جزیره ارتفاعات پست آهکی دارد و بلندترین نقطه آن کوه ناکس با ۱۰۶ متر ارتفاع است. بزرگ‌ترین قطر آن از «روستای هنگام کهنه» تا «روستای هنگام جدید» ۹ کیلومتر است.

تنها فعالیت اقتصادی در جزیره هنگام که اکثر اهالی به آن مشغولند، ماهی گیری و صیادی است. از نقاط دیدنی جزیره تأسیسات بندری انگلیسیهااست. صید کوسه در اطراف جزیره یکی از دیدنیهای این جزیره به شمار میرود

6 - جزیره لاوان

این جزیره از شمال شرقی به بندر مقام، از شرق به جزیره شتور و از جنوب به حوزه‌ های نفتی رسالت، رشادت و سلمان محدود می‌شود. وسعت این جزیره 76 کیلومتر مربع است و پس از قشم و کیش بزرگ ‌ترین جزیره ایران در آب ‌های خلیج فارس است. فاصله این جزیره تا بندر لنگه 91 و تا بندرعباس حدود 198 مایل دریایی است. جزیره لاوان دور ترین جزیره نسبت به مرکز استان هرمزگان است. آب و هوای آن گرم و مرطوب و دمای آن در تابستان به حدود پنجاه درجه سانتی ‌گراد میرسد و رطوبت هوای آن نیز بسیار زیاد است. ذخایر نفتی آب ‌های نزدیک جزیره لاوان بسیار قابل توجه است.

در حال حاضر صنایع جزیره منحصر به تأسیسات نفتی است که با نام «مجتمع پالایشی لاوان» فعالیت دارد.

یکی ازشگفتی‌های این جزیره وجود کندو های عسل در کنار تأسیسات نفتی و مخازن آنها است که عسل آنها به رنگ سبز تیره است و بوی نفت می‌دهد، اما طعم آن مشابه عسل‌های معمولی است. اهالی جزیره در فصل معینی از سال به صید مروارید می‌پردازند و تنها کالای صادراتی جزیره، مروارید آن است. این جزیره یک بندرگاه مناسب برای صدور فرآورده‌ های نفتی و یک اسکله فلزی جهت حمل و نقل دریایی دارد

7 - جزیره خارک:

جزیره خارک که در زبان لاتینی آن را «آراکیا» گویند در شمال غربی بندر بوشهر به فاصله 60‌کیلومتر از آن بندر واقع شده است. طول آن 10کیلومتر و عرضش 5/4 تا 5 کیلومتر است. این جزیره دارای آب شیرین و اراضی آن برای کشاورزی مستعد است. به استناد گفته زمین‌شناسان، قریب یک میلیون سال از عمر خارک می‌گذرد. لیکن بیش از چهارده هزار سال نیست که سر از آب بیرون آورده است. به احتمال زیاد خارک از سه‌هزار سال قبل از میلاد جزو قلمرو عیلام بوده است. بنابراین در زمان هخامنشیان خارک ناشناخته نبوده است و احتمالا در زمان اسکندر، یونانیان از آن خبر داشته‌اند. زیرا «نثارک» دریادار اسکندر از مصب رود سند حرکت کرد تا به رودخانه‌ فرات برسد. هرچند بحریه او از کناره‌های خارک عبور نکرد، اما به مجرد رسیدن به مقصد یکی از همراهان خود به نام آندرستن را مامور کردتا به کشف کامل خلیج‌فارس مبادرت کند.بنا به گفته استرابون، نویسنده قرن اول قبل از میلاد، آندرستن در حالی که خلیج فارس را سیر می‌‌کرد به جزیره «ایکاریا» رسید و در آنجا «معبد آپولو» را کشف کرد. به احتمال زیاد می‌توان گفت جزیره‌‌ای که آندرستن دور زده همان جزیره خارک بوده است. یکی از نویسندگان قرن اول میلادی روم به نام «پلین» از جزیره خارک به نام «آراکیا» نام برده است که در آن می‌توان به آسانی ریشه امروزی خارک را پیدا کرد. در دوره اسلامی خارک از توقفگاه‌‌های دریایی بین بصره و هند و عمان بود. مسجد جامع خارک که «استخری» در «مسالک‌الممالک» از آن نام برده، بیانگر وجود تعداد قابل ملاحظه‌ای ازمسلمانان در خارک بوده است. درباره این جزیره از اواسط نیمه اول قرن هفتم هجری تا قرن دهم اطلاع‌ زیادی در دست نیست.

در قرن شانزدهم میلادی، خارک به تصرف پرتغالی‌ها درآمد. هلندی‌ها نیز در سال 1683‌میلادی خارک و بعضی جزایر دیگر خلیج فارس را تصرف کردند. دیری نگذشت که میر مهنای عرب هلندی‌ها را شکست داد و جزیره‌ خارک را تسخیر کرد. آنگاه کریم‌خان زند، در سال 1183 هجری قمری، خارک را از میرمهنا باز پس گرفت. انگلیس‌ها در دوران سلسله‌ قاجار در جنگ هرات خارک را اشغال کردند و حتی پس از پایان مخاصمات و انعقاد عهدنامه‌ پاریس، از تخلیه آن خودداری می‌کردند. آنها قصد داشتند آنجا را مرکز نیروی نیروی دریایی انگلستان قرار دهند، لیکن به این هدف نرسیدند. سرانجام در سال 1274‌هجری قمری خارک را تخلیه کردند و آن را تحویل ایران دادند

8 - جزایر سه‌گانه:(ابوموسی.تنب بزرگ.تنب کوچک)

جزیره ابوموسی

جنوبی ‌ترین جزیره ایرانی آبهای خلیج ‌فارس، جزیره ابوموسی است. این جزیره در 222 کیلومتری بندرعباس و هم‌ چنین در 75 کیلومتری بندر لنگه واقع شده است. جزیره ابوموسی یکی از چهارده جزیره استان هرمزگان است که بیشترین فاصله از سواحل ایرانی خلیج فارس را دارد و طول و عرض آن درحدود 5 / 4 کیلومتر است. شهر ابوموسی مرکز جزیره ابوموسی می‌باشد. ارتفاع آن از سطح دریا 46 متر و مساحت آن دو و دو دهم کیلومتر مربع است.

جزیره ابوموسی نزدیک ‌ترین پهنه خشکی از خاک ایران به خط استوا است که‌ آب و هوای مرطوب و گرم‌تری دارد. این جزیره فاقد آب و اراضی مناسب کشاورزی است؛ ولی کشت و زرع محدودی در آن صورت می‌گیرد و بیشتر مردم بومی محل به صید ماهی اشتغال دارند.

این جزیره یکی از مراکز صدور نفت خام کشور است که با ظرفیتی قابل توجه فعالیت می‌کند. وسعت شهرستان ابوموسی 8 / 68 کیلومتر مربع است که مشتمل بر جزایر ابوموسی (با 12 کیلومتر مربع)، جزیره تنب‌ بزرگ (با 3/10 کیلومتر مربع) تنب کوچک (با 5/1 کیلومتر مربع)، سیری (با 3/17 دهم) کیلومتر مربع، فرور بزرگ (با 2/26کیلومتر مربع) و فرور کوچک (با 5/1 کیلومتر مربع) می‌باشد.

جزیره تـنب بزرگ

این جزیره در فاصله چهارده مایل دریایی از جنوب غربی جزیره قشم، در فاصله نود و هفت مایل دریایی از بندرعباس و در فاصله بیست و هفت مایل دریایی از شمال شرقی ابوموسی واقع شده است. طول و عرض آن سه و هفتاد و پنج دهم در سه و نه دهم کیلومتر و مساحت آن ده و سه دهم کیلومتر مربع می‌باشد. مرتفع ‌ترین نقطه جزیره تنب پنجاه و سه متر از سطح دریا ارتفاع دارد در قسمت‌های جنوب غربی این جزیره و در نزدیکی سواحل آن، خانه ‌های مسکونی از راه چندین خیابان و جاده به هم پیوسته‌اند. این جزیره دارای موج ‌شکن و لنگرگاه است. مردم بومی این جزیره از صید ماهی و مروارید امرار معاش می‌کنند. در این جزیره معدن خاک سرخ نیز وجود دارد.

جزیره تـنب ‌کوچک

این جزیره مثلث شکل در شش مایلی غرب جزیره تنب بزرگ قرار دارد. فاصله آن تا مرکز استان،‌ از طریق دریا، حدود صدو پنج مایل دریایی می‌باشد. بزرگ‌ترین قطر جزیره یک و نه دهم کیلومتر و مساحت آن حدود دو کیلومتر مربع است. این جزیره غیرمسکونی است و مرتفع ‌ترین نقطه آن از سطح دریا، بیست و یک متر ارتفاع دارد

جزیره هندورابی 9-

جزیره هندورابی با 8 / 22 کیلومتر مربع مساحت، در فاصله 325 کیلومتری بندر عباس و 133 کیلومتری بندرلنگه و در حد فاصل بین دو جزیره کیش و لاوان قرار گرفته است. این جزیره سرزمینی هموار و تقریباً بدون عارضه طبیعی است. بلندترین نقطه آن بیست و نه متر و بزرگ‌ترین قطر آن هفت و نیم کیلومتر است. این جزیره از یک رشته ارتفاعات کوتاه پوشیده است و کرانه‌های آن با شیب ملایمی به دریا منتهی می‌شوند. مجاورت با دریا، اغلب موجب بالا رفتن میزان باران و رطوبت می‌شود. با این حال در تمام کرانه‌های خلیج فارس، همجواری با دریا، تأثیر چندانی بر میزان بارش این نواحی ندارد. فعالیت اقتصادی اکثر اهالی در جزیره هندورابی، صید و غواصی است.
فعالیت ‌های صنعتی یا بهره‌ برداری از معادن و منابع زیرزمینی و حتی صنایع دستی در هندورابی وجود ندارد. محیط زیست جزیره به دلیل بسته بودن آن محدود است و موجوداتی از قبیل انواع پرندگان کوچک، پرندگان مهاجری نظیر باز و شاهین و انواع کمی از خزندگان و موش صحرایی در آنجا یافت می‌شود. منابع تأمین آب جزیره بسیار محدود و کم است و آب مصرفی آن از طریق چاه یا آب انبار تأمین می‌شود. این جزیره از نظر سیاحت و ایرانگردی از زیر مجموعه‌های کیش است که با توجه به امکانات و استعداد طبیعی جزیره از نظر آب، خاک، هوا و شرایط خاص تجاری جزیره کیش و هم‌چنین برخورداری از زیبایی‌های طبیعی، قادر است بخشی از نیازهای سیاحتی و گردشگری ایرانگردان را تأمین کند.

 جزیره شتور10

جزیره شتور در فاصله حدود یک و نیم کیلومتری جنوب شرقی جزیره لاوان قرار دارد. طول جزیره 7 / 1 کیلومتر و عرض آن 800 متر است. جزیره شتور غیر مسکونی است و هیچ‌گونه فعالیتی در آن دیده نمی‌شود. این جزیره از با ارزش ‌ترین و مهم ‌ترین پناهگاه‌ های حیات وحش (پرندگان،‌ لاک‌پشت ‌های دریایی، ماهی‌ ها و دلفین ‌ها) در خلیج فارس است و جزء مناطق حفاظت شده کشور می‌باشد.

جزیره سیری 11


این جزیره در قلب آب‌های خلیج فارس قرار دارد. فاصله آن تا مرکز شهرستان ابوموسی که در قسمت شرقی جزیره سیری واقع شده، درحدود بیست و هفت کیلومتر است همچنین فاصله دریایی آن تا مرکز استان، در حدود 152 مایل دریایی است. وسعت جزیره سیری 3/17 کیلومتر مربع می‌باشد. این جزیره فاقد پستی و بلندی بوده و نسبتاً مسطح است. مرتفع ‌ترین نقطه آن بیست و چهار متر از سطح دریا ارتفاع دارد و بزرگ ‌ترین ابعاد طولی و عرضی جزیره شش و یک و چهار و شش دهم کیلومتر است.
در قسمت ‌های شمالی و نزدیک سواحل جزیره، مناطق مسکونی همراه با سایر تأسیسات جای گرفته‌اند. اهالی بومی جزیره از طریق ماهیگیری و صید میگو و کشاورزی محدود، زندگی و امرار معاش می‌کنند و همچنین عده‌ای ازمردم جزیره در تأسیسات نفتی کار می‌کنند. در این جزیره تعداد قابل توجهی نخل خرما بطور پراکنده وجود دارد که محصول آن فقط مصرف محلی دارد. این منطقه پوشش گیاهی فقیری دارد. در این جزیره معدن خاک سرخ نیز موجود است.

 

/ 0 نظر / 18 بازدید